Kołatanie serca, ból w klatce piersiowej i duszności mogą budzić poważne obawy – zwłaszcza gdy pojawiają się nagle i bez wyraźnej przyczyny. Coraz częściej za tego typu objawami stoi jednak nie choroba serca, lecz tzw. nerwica serca. Czy da się ją wykryć za pomocą EKG? Jak odróżnić objawy nerwicowe od schorzeń kardiologicznych? W tym artykule znajdziesz wszystkie odpowiedzi.
Co to jest nerwica serca?
Choć termin „nerwica serca” funkcjonuje w języku potocznym, w medycynie coraz rzadziej się go używa. Obecnie częściej mówi się o zaburzeniach lękowych z objawami somatycznymi lub o zaburzeniach psychosomatycznych z dominującymi objawami ze strony układu sercowo-naczyniowego. Nerwica serca nie wynika z uszkodzenia tego organu, lecz z nieprawidłowej reakcji organizmu na stres i emocje.
Objawy, które mogą przypominać zawał czy arytmię, są efektem zaburzeń w regulacji napięcia autonomicznego układu nerwowego. Serce jako narząd reaguje na sygnały płynące z mózgu – zwłaszcza w sytuacjach silnego lęku lub napięcia psychicznego. U osób z nerwicą serca dochodzi do wyraźnego nasilenia odczuć fizycznych, mimo że struktura i funkcja serca pozostają prawidłowe.
Najczęściej nerwica serca dotyczy osób młodych, żyjących w ciągłym napięciu, zmagających się z przewlekłym stresem, traumami, nadmierną odpowiedzialnością lub lękiem o zdrowie.
Typowe objawy
Objawy nerwicy serca mogą być niezwykle sugestywne i przypominać poważne problemy kardiologiczne. Do najczęściej zgłaszanych należą:
- ucisk, kłucie lub ból w klatce piersiowej,
- kołatanie serca – często opisywane jako „mocne łomotanie” lub „nierówne bicie”,
- uczucie duszności, brak tchu, płytki oddech,
- zawroty głowy, uczucie omdlenia, osłabienie,
- zimne poty, drżenie rąk, nadmierna potliwość,
- wzrost ciśnienia tętniczego i tętna,
- przewlekły lęk przed zawałem lub śmiercią.
Warto podkreślić, że objawy te nasilają się w stresujących sytuacjach i często ustępują po uspokojeniu pacjenta lub zastosowaniu środków uspokajających.
Czy nerwica serca wyjdzie na EKG?
To jedno z najczęściej zadawanych pytań przez osoby odczuwające niepokojące objawy ze strony serca. Elektrokardiogram (EKG) jest standardowym badaniem diagnostycznym w kardiologii, które rejestruje aktywność elektryczną serca. Ale czy może wykryć nerwicę?
Badanie EKG nie służy do diagnozowania nerwicy serca, ponieważ nie wykrywa zaburzeń o podłożu psychicznym.
W przypadku nerwicy serca wynik EKG jest w zdecydowanej większości przypadków prawidłowy. Czasami mogą być widoczne nieswoiste zmiany, takie jak tachykardia zatokowa (przyspieszony rytm), które są efektem pobudzenia emocjonalnego, a nie objawem choroby serca.
Dlatego też EKG jest pomocne w wykluczeniu poważnych schorzeń, takich jak zawał mięśnia sercowego, migotanie przedsionków czy bloki serca, ale nie może potwierdzić diagnozy nerwicy.
Rola EKG w diagnostyce różnicowej
Choć EKG nie wykryje nerwicy, jego wykonanie jest niezwykle istotne w procesie diagnostycznym. Pozwala bowiem na:
- wykluczenie organicznych przyczyn objawów,
- rozpoznanie zaburzeń rytmu serca,
- wstępną ocenę niedokrwienia mięśnia sercowego,
- określenie potrzeby dalszych badań, np. echa serca czy testu wysiłkowego.
Jeśli wynik EKG nie wykazuje nieprawidłowości, a objawy nadal się utrzymują – podejrzenie nerwicy staje się bardziej prawdopodobne.
Co może wykazać holter EKG u osoby z nerwicą?
Holter EKG to rozszerzona forma EKG – umożliwia rejestrację pracy serca przez 24 godziny lub dłużej. Jest zalecany, gdy objawy występują nieregularnie i nie można ich uchwycić w badaniu spoczynkowym.
U pacjentów z nerwicą serca holter może wykazać:
- przyspieszone bicie serca (tachykardię),
- zmienność rytmu zatokowego,
- pojedyncze, niespecyficzne pobudzenia nadkomorowe,
- brak typowych zmian dla chorób organicznych.
Wynik holtera, który nie wykazuje istotnych zaburzeń, pozwala lekarzowi na potwierdzenie braku patologii serca i skierowanie pacjenta do dalszej diagnostyki psychologicznej lub psychiatrycznej.
Jak odróżnić nerwicę serca od choroby kardiologicznej?
Objawy mogą być bardzo podobne, co często prowadzi do niepokoju u pacjentów. Jednak istnieją pewne różnice, które pomagają w odróżnieniu obu stanów:
W przypadku nerwicy objawy pojawiają się zazwyczaj w spoczynku, są krótkotrwałe, zmienne, często towarzyszy im silny lęk i ustępują po uspokojeniu.
Z kolei choroby serca, jak zawał, objawiają się silnym bólem w klatce piersiowej, promieniującym do ręki lub żuchwy, trwającym powyżej 20 minut i nieustępującym mimo odpoczynku. Towarzyszą im objawy takie jak:
- zimne poty,
- bladość skóry,
- nudności,
- osłabienie,
- trudności w oddychaniu.
W razie wątpliwości konieczne jest wykonanie badań: EKG, echa serca, badań krwi (np. troponin), a także konsultacja kardiologiczna.
Jak wygląda diagnostyka nerwicy serca?
Proces rozpoznania nerwicy serca opiera się na wykluczeniu innych przyczyn objawów oraz ocenie stanu psychicznego pacjenta. Diagnostyka obejmuje:
Wywiad lekarski
Podstawą jest dokładna rozmowa z pacjentem dotycząca okoliczności pojawiania się objawów, czasu ich trwania oraz czynników, które je nasilają. Lekarz zapyta także o występowanie stresu, lęku, traum czy problemów emocjonalnych.
Badania kardiologiczne
Aby wykluczyć schorzenia organiczne serca, wykonuje się:
- EKG – ocena rytmu i przewodnictwa serca,
- echo serca – ocena budowy i pracy mięśnia sercowego,
- Holter EKG – rejestracja pracy serca w ciągu doby,
- test wysiłkowy – ocena reakcji serca na wysiłek fizyczny.
Ocena psychologiczna
W przypadku braku nieprawidłowości w badaniach kardiologicznych, pacjent powinien zostać skierowany do psychiatry lub psychologa. Stosuje się wtedy testy psychometryczne, które oceniają poziom lęku, napięcia, objawy depresyjne czy zaburzenia somatyzacyjne.
Jakie leczenie stosuje się w przypadku nerwicy serca?
Leczenie nerwicy serca powinno być kompleksowe i dostosowane do konkretnego pacjenta. Zazwyczaj obejmuje ono:
Psychoterapię
Najczęściej stosowaną formą psychoterapii jest terapia poznawczo-behawioralna (CBT), która uczy pacjenta rozpoznawania i modyfikacji szkodliwych schematów myślowych. CBT pozwala lepiej radzić sobie z lękiem i napięciem oraz zmniejsza koncentrację na objawach somatycznych.
Farmakoterapię
W niektórych przypadkach lekarz psychiatra może zalecić:
- leki przeciwlękowe (krótkoterminowo w stanach ostrych),
- leki przeciwdepresyjne (np. SSRI – sertralina, paroksetyna),
- leki uspokajające (np. hydroksyzyna).
Zmianę stylu życia
Bardzo ważnym elementem leczenia jest wprowadzenie zdrowych nawyków, które wspierają układ nerwowy i sercowo-naczyniowy. Warto zadbać o:
- regularną aktywność fizyczną (np. spacery, joga, pływanie),
- techniki relaksacyjne (oddychanie przeponowe, medytacja),
- zdrową dietę bogatą w magnez, potas i witaminy z grupy B,
- unikanie kofeiny, nikotyny i alkoholu,
- stały rytm dnia i odpowiednią ilość snu.
Kiedy warto wykonać holter EKG?
Holter EKG jest zalecany szczególnie wtedy, gdy:
- objawy pojawiają się nieregularnie i trudno je uchwycić w EKG spoczynkowym,
- pacjent zgłasza epizody silnego kołatania serca,
- występują napady lęku z objawami przypominającymi arytmię,
- lekarz chce wykluczyć zaburzenia rytmu jako przyczynę objawów.
Badanie jest bezbolesne, nieinwazyjne i można je przeprowadzić także w warunkach domowych. Pozwala monitorować reakcję serca w różnych sytuacjach – podczas snu, stresu, aktywności fizycznej.
Jak przygotować się do EKG i holtera przy podejrzeniu nerwicy?
Przed wykonaniem EKG lub holtera warto:
- unikać balsamów i kremów na klatkę piersiową (utrudniają przyklejenie elektrod),
- prowadzić dzienniczek objawów – zapisywać godziny, kiedy pojawiają się dolegliwości,
- nie unikać stresujących sytuacji – ich obecność w trakcie badania pozwala lepiej ocenić reakcję organizmu.
Wynik badania, który nie wskazuje na zmiany chorobowe, często przynosi pacjentowi ulgę i stanowi podstawę do rozpoczęcia terapii psychologicznej.
Czy nerwica serca może być niebezpieczna?
Choć nerwica serca nie prowadzi do zawału ani nie uszkadza mięśnia sercowego, może znacząco obniżać jakość życia. Przewlekły lęk, wycofanie z życia społecznego i zawodowego, a także uzależnienie od leków uspokajających to realne zagrożenia. Dlatego tak ważne jest, by nie bagatelizować objawów i szukać pomocy specjalistycznej.
Wczesna diagnoza i odpowiednie leczenie pozwalają na pełen powrót do zdrowia psychicznego i fizycznego.
Co warto zapamietać?:
- Nerwica serca to zaburzenia lękowe z objawami somatycznymi, nie wynikające z uszkodzenia serca, lecz z reakcji na stres.
- Typowe objawy to: ból w klatce piersiowej, kołatanie serca, duszności, zawroty głowy, zimne poty oraz przewlekły lęk przed zawałem.
- Badanie EKG nie diagnozuje nerwicy serca, ale pomaga wykluczyć poważne schorzenia kardiologiczne.
- Holter EKG może wykazać tachykardię i zmienność rytmu, ale brak istotnych zaburzeń potwierdza brak patologii serca.
- Leczenie obejmuje psychoterapię (CBT), farmakoterapię oraz zmiany stylu życia, takie jak aktywność fizyczna i techniki relaksacyjne.
